२१ डिसेंबरला रविवारी काही कारणांमुळं माझं अचानक कोल्हापूरला जाणं झालं आणि योगायोगानं मी एका दिव्य सोहळ्याचा साक्षीदार झालो. तो सोहळा होता कॉम्रेड गोविंदराव पानसरे यांच्या अमृतमहोत्सवी सत्काराचा. राजर्षी शाहूंच्या करवीर नगरीचा उल्लेख पुरोगामी विचारांच्या माणसांची खाण असा केला तर तो चुकीचा ठरणार नाही....त्याच खाणीतलं एक रत्न म्हणजे कॉम्रेड गोविंदराव पानसरे....
यापूर्वी अनेक वेळा बातमीच्या निमित्तानं अण्णांना पाहिलं होतं, त्यांच्याशी बोलणंही झालं होतं. पण, गेल्या २४ डिसेंबरच्या कार्यक्रमाच्या निमित्तानं त्या उत्तुंग व्यक्तिमत्वाचे आणखी काही पैलू मला उलगडले. एखाद्या राजकीय नेत्याचा वाढदिवस आणि तोही अमृतमहोत्सवी असेल तर त्यांचे अभिष्टचिंतन करणाऱ्या पुरवण्या दैनिकांमध्ये धडाधड छापल्या जातात, पण अण्णांचा हा वाढदिवस वारेमाप पैसे उधळणाऱ्या नेत्यांच्या वाढदिवसापेक्षाही खूप दिव्य होता. खरं तर त्यांचा अमृतमहोत्सव २ वर्षांपूर्वीच झाला. पण, तब्बल १०० चळवळ्या कार्यकर्त्यांचं चरित्र लिहिल्याशिवाय हा सत्कार स्वीकारणार नाही, असं अण्णांनी ठरवलं होतं. त्यामुळं तब्बल दोन वर्षांनंतर अमृतमहोत्सवी सत्कार झाला. अर्थात १३० चळवळ्या कार्यकर्त्यांची चरित्रं लिहून झाली आणि त्यांचं प्रकाशनही या कार्यक्रमात झालं
कामाच्या निमित्तानं अण्णांच्याविषयी झालेले किस्से इथं नमूद करावेसे वाटतात....एकदा `एसईझेड`विषयी त्यांची प्रतिक्रिया घेण्यासाठी बिंदू चौकातल्या कार्यालयात गेलो. वेळ अगोदरच घेतली होती आणि प्रतिक्रियाही जळजळीत मिळाली. पळत-पळत ऑफिसला आलो. लिफ्टमध्ये मार्केटिंगचा सहकारी भेटला (नाव मुद्दाम घेत नाही) त्यानं सहज विचारलं काय रे कुठं गेला होता?मी सांगितल्यावर...तो उत्तरला वर्धापनदिनालाएखादी जाहिरात मिळेल का रे त्यांच्याकडून....मला एकदम;हसू आलं आणि त्याची कीव आली त्याला उत्तर देत बसलो असतो तर अख्खा दिवस गेला असता
एकदा असंच बहुधा बजेटवर प्रतिक्रिया घेण्यासाठी अण्णांना फोन केला. त्यांच्याकडून उत्तर आलं की मी बाहेर आहे मी बजेट ऐकलं किंवा पाहिलं नाही आणि अभ्यास केल्याशिवाय मी प्रतिक्रिया कशी देणार...?` खरं तर त्यांच्याजागी इतर कोणीही असता तर सरकारवर धडाधड टीका करुन रिकामा झाला असता. (इतर पक्षांचे नेते बहुधा असेच करत असावेत.) त्या दिवशी इतर स्थानिक नेत्यांच्या प्रतिक्रिया मिळाल्या पण अण्णांची प्रतिक्रिया न मिळाल्याबद्दल वाईट वाटलं नाही.
निळू फुलेंचा अमृतमहोत्सवी सत्कार सोहळा असेल की शंकराचार्यांच्या वक्तव्याविरोधात निघालेला उत्स्फूर्त मोर्चा असेल की अण्णांच्याच पुढाकारानं आयोजित केलेला आंतरजातीय विवाह सोहळा....अण्णांची खूप भाषणं मी ऐकली आहेत. बातमी असेल किंवा इतर कोणतेही निमित्त असेल. अवी पानसरे स्मृती व्याख्यानमालेचा मी नियमित श्रोता होतो. सत्कारा दिवशीचं अण्णांचं भाषणही असंच विचारांची शिदोरी देणारं होतं. `भ्रष्टाचारा हा भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेचा अंगभूत घटक आहे.....`, `देशात भांडवलदार भानगडी करुन नफा मिळवण्यात गर्क आहेत. नफेखोरीला ऊत आलाय....` (डुप्लिकेट खव्याच्या, दुधाच्या प्रकरणांचं उदाहरण देत), `निवडणुकीत राजकीय भूमिकेची आणि विचारांची मतं आता खूप कमी झाली आणि गुंडगिरी आणि पैशांची मतं वाढतायत....` या त्यांच्या भाषणांमधील मुद्यांमुळं माझा एकूण परिस्थितीवर वेगळाच विचार सुरू झाला अगदी ओबामांच्या दौऱ्याचाही मी वेगळा विचार करुन काही मुद्दे काढले.
आज सर्व्हिस सेक्टर, आयटी, तसेच मीडियातले माझ्यासारखे अनेक तरुण असंघटित आहेत. कॉस्ट कटिंग, कट ऑफ लिस्ट, आऊटसोर्सिंग या फ्रेज आता अंगवळणी पडल्या आहेत. माझ्याच ऑफिसमध्ये गेल्या वर्षी अशीच कट ऑफ लिस्ट लागली होती. १३ जणांना एकाच दिवशी नारळ मिळाला. त्यानंतरचा दुसरा दिवस आम्ही इतर सहकाऱ्यांनी कसा काढला तो कदाचित शब्दात व्यक्त करता येणार नाही. पण, अण्णांच्या सत्काराच्या कार्यक्रमात तो दिवस माझ्या डोळ्यासमोरुन झर्रकन गेला
कार्यक्रमात ज्येष्ठ नेते एन. डी. पाटील यांना अण्णांचा उल्लेख लढवय्या असा केला. तर सकाळ माध्यम समूहाचे मुख्य संपादक उत्तम कांबळे यांनी त्यांना रस्त्यावरच्या चळवळींचं- आंदोलनांचं विद्यापीठ असा किताबच बहाल केला. अण्णा कधी निवडणूक जिंकले नाहीत. पण, रस्त्यावरच्या आंदोलनांच्या अनेक लढाया त्यांनी लढवल्या आहेत. या चळवळींच्या-आंदोलनांच्या विद्यापीठाला लाल सलाम....अण्णांना दीर्घायुष्य लाभो...हीच शुभेच्छा
